Sütçüler'den geçmişe yolculuk

Tarihin içinde küçük bir yolculuk yapmak isterseniz, Pisidya bölgesinin önemli antik kentlerinden biri olan Adada’dan geçen ünlü kral yolunu adımlayabilirsiniz. Medeniyetler beşiği Anadolu toprakları binlerce yıldır kullanılan eski kral yolları ağıyla örülüdür. Günümüzde kullanılan yeni yolların eskilerinin üzerinden geçmesi, Anadolu’nun doğası gereği coğrafyanın izin verdiği rotaların kullanılması nedeniyledir. Daha çok askeri ve ticari amaçlı olan ve muntazam taş işçilikleriyle dikkat çeken bu göç yollarının en önemlilerinden biri Adada antik kentinden geçer. Antik çağda Caralis (Beyşehir) Gölü’nün batı kısmını izleyerek Antiokheia (Yalvaç), Neapolis (Şarkikaraağaç), Timbriada (Aksu), Adada (Karabaulo), Pednelissos (Gebiz) üzerinden Perge antik kentine doğru kilometrelerce uzanan yolun en güzel kısmı bugün Adada şehri girişinde görülebilir. Dev granit bloklardan oluşan antik yolun yaklaşık beş yüz metrelik bölümü çok iyi durumda. Yemyeşil iki tepe arasındaki vadide kıvrılarak SİT alanına gelen yolun geri kalanı taşların dere yatağına yuvarlanması sonucu bozulmuş ne yazık ki.

SAVAŞIN VE DİNİN MERKEZİ
Kazı çalışmalarına katılan Mustafa Büyükkolancı’ya göre, Adada şehrinin tarih sahnesindeki rolü Termessos’ta bulunan bir antlaşma metninde ortaya çıkar. Adı geçen yazıt, yayılmacı politikasıyla komşu şehir devletlerini bezdiren Selge ve diğer ortak düşmanların saldırısına karşı Termessos ve Adada sitelerinin birbirlerine yardımcı olma taahhütlerini içerir. Bir Pisidya kenti olan Adada’nın en parlak çağı, Roma dönemine tekabül eder. Kentin en önemli yapıları MS 2-3. yüzyıllar arasındaki bu periyotta inşa edilir. Büyük İskender’in Anadolu yarımadasına girmesinin ardından kent halkı, en önemli geçim kaynakları olan paralı askerliğe geri döner. Çeşitli ordularda görev alan savaşçıların Kıbrıs’ta ve Sidon’da bulunan mezarları bunun en iyi kanıtıdır. Doğu Roma İmparatorluğu hakimiyetiyle birlikte Hıristiyanlıkla tanışan kent, diğer Pisidya şehirleri gibi önemli bir dini merkez haline gelir. 9. yüzyıla kadar devam eden kent hayatı, zamanla önemini kaybeder ve Hamidoğulları Beyliği dönemiyle birlikte bütün yöre Osmanlı egemenliğiyle tanışır.
Isparta’nın şirin ilçesi Eğirdir’e 50, Sütçüler’e 10 km uzaklıktaki Sağrak köyündeki Adada kalıntıları, Erikli tepeyle Aktepe arasına yayılı. Kalıntılar arasında en göze çarpanı, iç içe geçen agora-forum-Helenistik kule üçlüsü. Yirmi basamaklı, yaklaşık bin kişilik forum meydanı, halk meclisinin toplanıp şehrin sorunlarını tartıştığı bir alandı geçmişte. Taş döşeli meydanın üzerini bugün sütunlar, kabartmalı ve yazıtlı taşlar, heykel kaideleri kaplamış durumda. Basamakların sonunda yer alan Helenistik kuleden güneye, antik yolun bulunduğu kent girişine doğru, Helenistik ve Bizans çağına ait yapılar, sur duvarları ve üç nefli bazilika sıralanıyor. Forum meydanından kent merkezine uzanan alanda yer alan iki katlı yönetici sarayı, çarşı binası, stoa, orijinal taş döşemeli ve sütunlu cadde, sahne ve orkestra alanı, toprak altında bulunan üç bin kişilik küçük tiyatro, anıtsal çeşme, yerli halkın ‘kemikli kule’ adını verdiği anıt mezar ve tapınaklar günümüze kalan en önemli yapılar. Adada kentinin bugüne kadar kısmen ayakta kalan üç tapınağı, görünümleriyle şaşaalı bir dönemi yansıtıyor. İmparator Traianus, Zeus-Serapis ve İmparatorlar tapınakları kentin onur kaynağı. Roma döneminde kentlerin bir imparator tapınağına sahip olması ve ona bekçilik yapması ‘Neokoros ünvanı’ olarak tanımlanıyordu ve Adada bu şerefe layık olan kentlerden biriydi. Nekropol alanı ise birçok antik kentin aksine pek zengin değil, birkaç kırık lahitten başka bir şey yok.
Ören yerinde bulunan kabartmalardan anlaşıldığına göre, burada Dionysos (Bacchus) ve Tykhe (şans tanrıçası) adına şölenler yapılmaktaydı bir zamanlar. Agorada bulunan dört yanı aşk falıyla bezeli yazıt, yılanlı sopasıyla yol ve haber tanrısı Hermes, omuzlarında boğa boynuzlarıyla ay tanrıçası Selene kabartmaları, diğer parçalarla birlikte Isparta Müzesi’nde. Arkeolojik alanda en fazla rastlanan kabartma, kentin sembolü olan ‘üç ayak-triskeles’ figürü. Özellikle kent adına basılan sikkelerde yer alan, güç ve kuvveti sembolize eden bu kabartma, Adada’nın Zeus’a verdiği ad olan (antik dönemde her kent Zeus’a farklı bir isim vererek tapınırdı) Megistos’un temsili.

TARİH ZENGİNİ PİSİDYA
Diğer Pisidya şehirleri ve komşuları Kremna, Sagalassos ve Prostanna gibi dağlık bir alanda bulunuyor Adada. Doğal olarak çevreye hakim ve komşularıyla haberleşme olanağına sahip durumda. Isparta’ya 90 km mesafedeki Adada’nın çevresinde başka tarihi mekânlar da yer alıyor. Eski adları Baulo ve Karabaulo olan Sütçüler’in Hastahane Mahallesi’nde bulunan Taşkapı kalıntıları, zamanın en büyük kalelerinden biri olan Sığırlık, kayaların üzerinde yükselen zaptedilmez Gelinyutan Kalesi ve mermer ocağının tahrip ettiği Sığırlık Gediği kalıntıları, Adada akropolisinin doruk noktasıyla göz teması halindeler. Ayrıca bölgenin tarihi ve doğal güzelliklerinden biri olan Yazılı Kanyon, görülmesi gereken diğer bir önemli durak. Binbir zahmetle kayalara oyularak devam eden antik yol, azgın suların izin verdiği yaz aylarında yürüyerek geçilebiliyor ancak. Taş döşeli yolu yürüyüp, şelaleler ve göletler arasında bir yolculuk yapmak kaçırılmaması gereken farklı bir keyif.
Zamanın tanıklarından biri Adada antik kenti. Pisidya bölgesinin binlerce yıllık tarihinden bir kesiti yansıtıyor gri-beyaz taşlarında. Geçmişin geleceğe yolculuğunda önemli bir durak aynı zamanda. Bize miras kalan Anadolu coğrafyasındaki arkeolojik zenginliğin bir başka boyutunu keşfetmek adına mutlaka görülmeli